Փորձագետները վերադառնում են պատերազմի հետևանքով ավերված Սիրիայի մշակութային ժառանգության վայրեր՝ հույս ունենալով սկսել դրանց վերականգնումը. գրում է Associated Press-ը։ Դա կարող է կարևոր խթան հանդիսանալ երկրի՝ գրեթե 14 տարվա պատերազմից հետո ավերված տնտեսության համար:

Երբեմնի ծաղկուն տեսարժան վայրերը՝ հնագույն Պալմիրա քաղաքը և Crac des Chevaliers միջնադարյան ամրոցը դեռևս ավերված են: Չնայած դրան, տեղացի զբոսաշրջիկները վերադառնում են այդ վայրեր։ Սիրիայում հույս ունեն, որ իրենց պատմամշակութային նշանակությունն, ի վերջո, կգրավի օտարերկրյա զբոսաշրջիկներին:

Պալմիրա

Պալմիրան՝ Սիրիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության վեց վայրերից մեկը, ժամանակին եղել է հին Մետաքսի ճանապարհի առանցքային հանգույցը, որը կապում էր հռոմեական և պարթևական կայսրությունները Ասիայի հետ: Գտնվելով Սիրիական անապատում՝ այն հայտնի է իր 2000 տարվա հռոմեական դարաշրջանի ավերակներով։ Ներկայումս այստեղ պահպանվել են ավերված սյուներ և տաճարներ։ Մինչ 2011թ․ սիրիական ապստամբությունը Պալմիրան Սիրիայի գլխավոր զբոսաշրջային կենտրոնն էր և ամսական ներգրավում էր շուրջ 150․000 այցելու։ «Անապատի հարսնացու» Պալմիրան կենդանացրել է տափաստանը և ժամանակին եղել է համաշխարհային զբոսաշրջային կենտրոն:

Ավելի ուշ ժամանակներում այստեղ էր գտնվում Թադմուր բանտը, որտեղ, ըստ տեղեկությունների, կտտանքների են ենթարկվել Սիրիայում Ասադների ընտանիքի կառավարման հազարավոր հակառակորդներ: Քաղաքը գրավելուց հետո «Իսլամական պետություն» խմբավորումը ոչնչացրել է բանտը։ Ավելի ուշ ԻՊ-ի զինյալները ոչնչացրին Պալմիրայում գտնվող Բել և Բաալշամին պատմական տաճարներն ու հաղթակամարը՝ դրանք համարելով կռապաշտության հուշարձաններ։ 2015-17թթ. Պալմիրայի վերահսկողությունը ԻՊ-ից անցավ սիրիական բանակին:

NABU-ի հետազոտողը Պալմիրա է այցելել նախորդ կառավարության անկումից հինգ օր անց:

«Դամբարաններում լայնածավալ պեղումներ են արվել», - ասել է նա՝ նշելով զգալի ավերածությունները, որոնք կատարվել են ինչպես ԻՊ-ի, այնպես էլ Ասադի կառավարական զորքերի կողմից: «Պալմիրայի թանգարանն անմխիթար վիճակում էր, անհետացել են փաստաթղթեր։ Մենք գաղափար չունենք, թե ինչ է պատահել նրանց հետ»:

Crac des Chevaliers

Միջնադարյան Crac des Chevaliers ամրոցը, որն ի սկզբանե կառուցել են հռոմեացիները, ապա՝ ընդլայնել խաչակիրները, ուժգին ռմբակոծվել է Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ: Վերջերս զինված գրոհայինները տեղացի զբոսաշրջիկների հետ շրջում էին ամրոցի տարածքում՝ սելֆի անելով ավերակների մեջ։

Crac des Chevaliers-ի ճարտարապետ Հազեմ Հաննան մատնանշել է սյուներն ու մուտքի սանդուղքը, որոնք ավերվել էին օդային հարվածներից: «Հենվելով Սիրիայի պատմական վայրերի մշակութային ֆոնի և դրանց հնագիտական և պատմական նշանակության վրա՝ ես ակնկալում եմ, որ երբ զբոսաշրջիկները հնարավորություն ունենան այցելել Սիրիա, մենք ականատես կլինենք զբոսաշրջության զգալի վերածննդի», - ասել է նա:

Հաննայի խոսքով՝ Crac des Chevaliers-ի որոշ հատվածներ վերականգնվել են ավիահարվածներից և 2023թ. 7,8 մագնիտուդով մահաբեր երկրաշարժից հետո, որն ավերեց հարևան Թուրքիայի, ինչպես նաև Սիրիայի հսկայական տարածքներ: Այնուամենայնիվ, ամրոցի մեծ մասը դեռ ավերակների մեջ է։ NABU-ի հետազոտողը և Հաննան կարծում են, որ վերականգնումը որոշ ժամանակ կպահանջի: «Մեզ անհրաժեշտ են պատրաստված տեխնիկական թիմեր՝ ավերակների ներկայիս վիճակը գնահատելու համար»։

Պատրաստեց՝ Ալվարդ Բաղդասարյանը