Radar Armenia-ն ներկայացնում է աստղագիտության ոլորտում 2025 թվականի ամենակարևոր իրադարձությունները
James Webb աստղադիտակի նոր հայտնագործությունները վաղ տիեզերքի վերաբերյալ
2025 թվականին James Webb տիեզերական աստղադիտակը շարունակեց բացահայտել վաղ տիեզերքի գաղտնիքները՝ հաստատելով գերհին գալակտիկաների առկայությունը Մեծ պայթյունից ընդամենը մի քանի հարյուր միլիոն տարի անց։ Այս տվյալները էապես ճշգրտեցին տիեզերքի վաղ փուլերի մոդելները և խթանեցին քննարկումները գալակտիկաների ձևավորման ժամանակագրության շուրջ։
Սատուրնի նոր արբանյակների հայտնաբերում
2025 թվականի մարտի 11-ին Միջազգային աստղագիտական միությունը պաշտոնապես հաստատեց Սատուրնի շուրջ 128 նոր արբանյակի հայտնաբերումը։ Այսպիսով, Սատուրնի հաստատված բնական արբանյակների ընդհանուր թիվը հասավ 274-ի՝ դարձնելով այն Արեգակնային համակարգում ամենաշատ արբանյակներ ունեցող մոլորակը և առաջ անցնելով Յուպիտերից։
Ուրանի նոր արբանյակի բացահայտում
2025 թվականին James Webb աստղադիտակի միջոցով բացահայտվեց Ուրանի շուրջ նոր՝ S/2025 U1 անվանմամբ փոքր արբանյակ։ Այն չափերով շատ փոքր է, և նախկին առաքելությունները, ներառյալ Voyager 2-ը, չէին կարողացել ֆիքսել այն։ Այս հայտնագործությունը կարևոր տվյալներ է տրամադրում Ուրանի արտաքին համակարգի կառուցվածքի և մթնոլորտա-մագնիսական միջավայրի մասին։
Սև խոռոչի բացառիկ հզորությամբ բռնկման դիտարկում
Տարվա ընթացքում գրանցվեց սև խոռոչի աննախադեպ ուժգնությամբ բռնկում՝ առաջացած մոտակա զանգվածային աստղի (առնվազն 30 արեգակնային զանգվածով) ամբողջական կլանման հետևանքով։ Այս դիտարկումը թույլ տվեց ավելի խորքային ուսումնասիրել սև խոռոչների աճի մեխանիզմները, նյութի կուտակման դինամիկան և գալակտիկական միջուկների էվոլյուցիան։
«Euclid» տիեզերադիտակի առաջին ամբողջական քարտեզագրական արդյունքները
Եվրոպական «Euclid» առաքելությունը 2025-ին ներկայացրեց տիեզերքի մեծամասշտաբ կառուցվածքի բարձր ճշգրտությամբ քարտեզներ՝ ներառյալ մութ նյութի բաշխման մանրամասն պատկեր։ Այս արդյունքները կարևոր ներդրում են տիեզերքի ընդլայնման արագության և մութ էներգիայի ազդեցության ուսումնասիրության մեջ։
Նոր էկզոմոլորակների հայտնաբերում
2025-ին բացահայտվեցին մի շարք նոր էկզոմոլորակներ, որոնցից մի քանիսը գտնվում են իրենց մայր աստղերի բնակելի գոտում։ Մթնոլորտային դիտարկումները որոշ դեպքերում ցույց տվեցին ջրի գոլորշու հետքեր՝ վերակենդանացնելով քննարկումները Երկրին նման կյանքի հնարավորության շուրջ։
Գամմա-ճառագայթային պայթյունի՝ GRB 250314A-ի դիտարկում
Գրանցվեց երկարատև գամմա-ճառագայթային պայթյուն՝ GRB 250314A, որը ծագել էր վաղ տիեզերքում (Մեծ պայթյունից ընդամենը 730 միլիոն տարի անց)։ Այս դիտարկումը կարևոր տվյալներ տրամադրեց զանգվածային աստղերի պայթյունների բնույթի և վաղ աստղառաջացման փուլերի մասին։
2025 թվականի սեպտեմբերի ամբողջական լուսնային խավարումը
Սեպտեմբերի 7–8-ի ամբողջական լուսնային խավարումը դարձավ տարվա ամենադիտարժան աստղագիտական երևույթներից մեկը։ Այն դիտվեց աշխարհի մեծ մասում՝ մեծ հետաքրքրություն առաջացնելով ինչպես մասնագետների, այնպես էլ սիրողական աստղադիտողների շրջանում։
